Ακανθοκυτταρικό Καρκίνωμα Προσώπου (SCC) | Δημήτρης Φιλίππου, Αν. Καθηγητής - Χειρουργός
Το δέρμα του προσώπου βρίσκεται καθημερινά και καθ' όλη τη διάρκεια του έτους εκτεθειμένο στην ηλιακή ακτινοβολία. Αυτή η συνεχής, αθροιστική έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία (UV) αποτελεί τον κύριο αιτιολογικό παράγοντα για την ανάπτυξη των μη μελανωματικών καρκίνων του δέρματος. Μεταξύ αυτών, το Ακανθοκυτταρικό Καρκίνωμα (Squamous Cell Carcinoma - SCC) αποτελεί τη δεύτερη συχνότερη μορφή καρκίνου του δέρματος παγκοσμίως.
Όταν το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα αναπτύσσεται στην ευαίσθητη περιοχή του προσώπου (όπως στη μύτη, στα χείλη, στα βλέφαρα ή στα αυτιά), ο χειρουργός έρχεται αντιμέτωπος με μια διπλή πρόκληση: πρέπει να πραγματοποιήσει μια απόλυτα ασφαλή ογκολογική αφαίρεση (με ευρεία υγιή όρια) και ταυτόχρονα να εφαρμόσει εξειδικευμένες τεχνικές πλαστικής και επανορθωτικής χειρουργικής για να διατηρήσει τη λειτουργικότητα και την αισθητική αρμονία του προσώπου. Ο Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Δημήτρης Φιλίππου αναλύει τις ιδιαιτερότητες αυτής της λεπτής θεραπευτικής προσέγγισης.
1. Ορισμός & Επιδημιολογία: Τι Είναι το SCC;
Το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα είναι ένας κακοήθης όγκος που προέρχεται από τα ακανθοκύτταρα (τα κύτταρα που σχηματίζουν τις ενδιάμεσες στοιβάδες της επιδερμίδας). Εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα ηλικίας άνω των 60 ετών, με ανοιχτόχρωμο τύπο δέρματος (φωτότυπος I και II), και σε ανθρώπους που εργάζονται ή αθλούνται σε εξωτερικούς χώρους (αγρότες, ναυτικούς, οικοδόμους).
Αντίθετα με το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα (BCC) που αναπτύσσεται εξαιρετικά αργά και σχεδόν ποτέ δεν κάνει μεταστάσεις, το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα (SCC) είναι πιο επιθετικό. Έχει την τάση να διηθεί βαθύτερα τους ιστούς (χόνδρους, μύες, οστά) και παρουσιάζει υπαρκτό κίνδυνο μετάστασης στους επιχώριους λεμφαδένες (του λαιμού και της παρωτίδας) εάν αφεθεί χωρίς έγκαιρη θεραπεία.
2. Ανατομικές Ιδιαιτερότητες Εντόπισης στο Πρόσωπο
Η εντόπιση του SCC στο πρόσωπο παρουσιάζει ιδιαίτερες λειτουργικές προκλήσεις ανάλογα με το σημείο:
Μύτη (ρινικό πτερύγιο): Η αφαίρεση μπορεί να επηρεάσει τη ρινική βαλβίδα και την αναπνοή, ενώ η έλλειψη ελαστικότητας του δέρματος καθιστά δύσκολη την απλή συρραφή.
Κάτω Χείλος: Αποτελεί μια από τις συχνότερες θέσεις SCC (λόγω και του καπνίσματος). Απαιτείται προσεκτική ανακατασκευή για να διατηρηθεί η στεγανότητα του στόματος (να μην τρέχουν σάλια ή υγρά).
Βλέφαρα (κυρίως κάτω βλέφαρο): Κίνδυνος εκτροπίου (το βλέφαρο να γυρίσει προς τα έξω), προκαλώντας ξηροφθαλμία και βλάβες στον κερατοειδή χιτώνα.
Πτερύγιο Αυτιού: Συχνά διηθεί γρήγορα τον υποκείμενο χόνδρο, απαιτώντας μερική αφαίρεση του χόνδρινου σκελετού.
3. Συμπτώματα και «Καμπανάκια» (Red Flags)
Το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα μπορεί να εμφανιστεί με διάφορες μορφές. Κάθε ασθενής πρέπει να επισκεφθεί άμεσα χειρουργό εάν παρατηρήσει στο πρόσωπό του:
Μια πληγή ή ένα έκζεμα που δεν επουλώνεται (ανοίγει και κλείνει συνεχώς) για διάστημα μεγαλύτερο των 3-4 εβδομάδων.
Ένα σκληρό, ανώδυνο ογκίδιο (επάρμα) με τραχεία, λεπιδώδη επιφάνεια ή κρούστα (εφελκίδα) που ματώνει εύκολα όταν τρίβεται.
Μια περιοχή του δέρματος που μοιάζει με επίπεδη, κόκκινη πλάκα με σαφή όρια (νόσος Bowen / ενδοεπιθηλιακό καρκίνωμα).
Red Flags (Σημάδια Επιθετικότητας):
Ραγδαία αύξηση του μεγέθους της βλάβης μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Εμφάνιση πόνου, αιμορραγίας ή αισθήματος καύσου στην περιοχή.
Ψηλαφητή, σκληρή και ανώδυνη μάζα (διόγκωση) στο λαιμό ή κάτω από το σαγόνι (λεμφαδενοπάθεια).
4. Διαγνωστική Προσέγγιση & Ογκολογικά Όρια
Η διάγνωση επιβεβαιώνεται πάντα με ιστολογική εξέταση (βιοψία). Ο χειρουργός λαμβάνει ένα μικρό δείγμα της βλάβης (punch biopsy) ή προχωρά απευθείας σε ολική εξαιρετική βιοψία αν η βλάβη είναι μικρή.
Η Σημασία των Ογκολογικών Ορίων (Surgical Margins):
Για να εξασφαλιστεί η πλήρης ίαση και να εκμηδενιστεί η πιθανότητα τοπικής υποτροπής, το SCC πρέπει να αφαιρεθεί μαζί με ένα περιθώριο υγιούς δέρματος γύρω από αυτό (ογκολογικά όρια).
Για SCC χαμηλού κινδύνου (μικρό μέγεθος, καλά διαφοροποιημένο), τα όρια πρέπει να είναι τουλάχιστον 4 χιλιοστά.
Για SCC υψηλού κινδύνου (μέγεθος
$>2$ εκ., εντόπιση σε χείλη/αυτιά, χαμηλή διαφοροποίηση), τα όρια πρέπει να είναι τουλάχιστον 6 έως 10 χιλιοστά και η αφαίρεση πρέπει να φτάνει σε βάθος μέχρι την περιτονία ή το περιχόνδριο.
5. Θεραπευτική Στρατηγική: Ριζική Αφαίρεση & Πλαστική Αποκατάσταση
Μετά την αφαίρεση του όγκου με τα απαραίτητα ογκολογικά όρια, δημιουργείται ένα σημαντικό έλλειμμα (πληγή) στο πρόσωπο. Η απλή συρραφή σε ευθεία γραμμή (πρωτογενής σύγκλειση) είναι σπάνια εφικτή, καθώς μπορεί να προκαλέσει παραμόρφωση των γύρω χαρακτηριστικών (π.χ. τράβηγμα του στόματος ή του ματιού).
Ο χειρουργός χρησιμοποιεί εξειδικευμένες τεχνικές της πλαστικής χειρουργικής:
Α. Τοπικοί Δερματικοί Κρημνοί (Local Flaps)
Πρόκειται για την μεταφορά (περιστροφή ή ολίσθηση) γειτονικού υγιούς δέρματος μαζί με το υποδόριο λίπος και τα αγγεία του (αιμάτωση) για να καλυφθεί το κενό. Οι κρημνοί προσφέρουν το άριστο αισθητικό αποτέλεσμα, καθώς το δέρμα που μεταφέρεται έχει το ίδιο χρώμα, πάχος και υφή με το δέρμα που αφαιρέθηκε.
Παραδείγματα: Ο κρημνός Limberg, ο περιστροφικός κρημνός (rotation flap), ο κρημνός προώθησης (advancement flap) και ο ρινοπαρειακός κρημνός για την ανακατασκευή της μύτης.
Β. Ελεύθερα Δερματικά Μοσχεύματα (Skin Grafts)
Χρησιμοποιούνται όταν το έλλειμμα είναι πολύ μεγάλο ή δεν υπάρχει διαθέσιμο γειτονικό δέρμα για κρημνό. Λαμβάνεται ένα λεπτό κομμάτι δέρματος από άλλο σημείο του σώματος (συνήθως πίσω από το αυτί, πάνω από την κλείδα ή από το εσωτερικό του μπράτσου) και ράβεται πάνω στην πληγή.
6. Πρόγνωση & Μετεγχειρητική Πορεία
Η πρόγνωση μετά από μια ριζική χειρουργική αφαίρεση SCC με καθαρά ιστολογικά όρια είναι εξαιρετική, με τα ποσοστά 5ετούς επιβίωσης να ξεπερνούν το 95% για αρχικά στάδια.
Η μετεγχειρητική πορεία είναι ομαλή:
Τα ράμματα στο πρόσωπο είναι εξαιρετικά λεπτά και αφαιρούνται σε 5 έως 7 ημέρες, ώστε να μην αφήσουν σημάδια.
Ο ασθενής πρέπει να αποφύγει την έντονη πίεση, το σκύψιμο και τις εκφράσεις του προσώπου τις πρώτες ημέρες για να προστατεύσει τον κρημνό.
Η χρήση αντηλιακής κρέμας με πολύ υψηλό δείκτη προστασίας (
$50+$ ) είναι υποχρεωτική καθημερινά, καθώς και η τακτική παρακολούθηση (follow-up) από τον χειρουργό κάθε 6 μήνες για τα πρώτα 5 έτη.
FAQ
Είναι το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα το ίδιο επικίνδυνο με το μελάνωμα; Όχι, το μελάνωμα είναι πολύ πιο επιθετικό και επικίνδυνο καρκίνωμα του δέρματος. Ωστόσο, το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα (SCC) δεν πρέπει να υποτιμάται. Αν και θεραπεύεται πλήρως αν διαγνωστεί νωρίς, εάν αφεθεί χωρίς θεραπεία μπορεί να εισχωρήσει βαθιά στους ιστούς του προσώπου και να κάνει μεταστάσεις στους λεμφαδένες, καθιστώντας τη θεραπεία πολύ πιο δύσκολη.
Θα μείνει μεγάλη και άσχημη ουλή στο πρόσωπό μου μετά το χειρουργείο; Ο στόχος της πλαστικής αποκατάστασης (με τη χρήση κρημνών) είναι ακριβώς η ελαχιστοποίηση της ουλής. Οι τομές σχεδιάζονται με τέτοιο τρόπο ώστε να ακολουθούν τις φυσικές πτυχές και ρυτίδες του προσώπου (γραμμές Langer), καθιστώντας τες σχεδόν αόρατες μετά την πάροδο λίγων μηνών. Η χρήση ειδικών τζελ σιλικόνης μετεγχειρητικά βοηθά σημαντικά στην τέλεια επούλωση.
Τι σημαίνει όταν η ιστολογική έκθεση αναφέρει «καθαρά όρια εκτομής»; Αυτή είναι η πιο ευχάριστη είδηση μετά το χειρουργείο. Σημαίνει ότι ο παθολόγος εξέτασε τον όγκο στο μικροσκόπιο και επιβεβαίωσε ότι γύρω από αυτόν υπάρχει μια ζώνη απόλυτα υγιούς δέρματος, άρα ο καρκίνος αφαιρέθηκε ολόκληρος και η θεραπεία θεωρείται επιτυχής και ολοκληρωμένη.
Μπορεί η επέμβαση να γίνει με τοπική αναισθησία στο ιατρείο; Ναι, η πλειονότητα των ακανθοκυτταρικών καρκινωμάτων του προσώπου (ακόμα και εκείνων που απαιτούν αποκατάσταση με τοπικό κρημνό) αφαιρούνται με απόλυτη ασφάλεια και ανώδυνα στο χώρο του ιατρείου υπό τοπική αναισθησία, χωρίς να απαιτείται γενική νάρκωση ή νοσηλεία σε κλινική.
Πώς μπορώ να προστατευτώ από την εμφάνιση νέων καρκινωμάτων στο μέλλον; Η πρόληψη βασίζεται στην προστασία από τον ήλιο. Πρέπει να φοράτε καθημερινά (χειμώνα-καλοκαίρι) αντηλιακό με δείκτη
$50+$ , καπέλο με μεγάλο γείσο και γυαλιά ηλίου. Επίσης, πρέπει να αποφεύγετε την έκθεση στον ήλιο κατά τις ώρες αιχμής (11:00 - 16:00) και να ελέγχετε το δέρμα σας τακτικά για τυχόν νέες πληγές ή αλλοιώσεις που επιμένουν.
Για περισσότερες
πληροφορίες
Ακανθοκυτταρικό Καρκίνωμα Προσώπου (SCC) | Δημήτρης Φιλίππου, Αν. Καθηγητής - Χειρουργός
Ο Δημήτριος Φιλίππου είναι Αν. Καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ και πρωτοπόρος στην εφαρμογή ελάχιστα επεμβατικών τεχνικών στην Ελλάδα. Με την ακαδημαϊκή του γνώση και τη συμμετοχή του σε διεθνείς επιστημονικές εκδηλώσεις, προσφέρει την πιο σύγχρονη και ασφαλή φροντίδα στους ασθενείς του.
Επικοινωνία & Προγραμματισμός
Ραντεβού: Η έγκαιρη
διάγνωση και η επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής μεθόδου είναι το κλειδί για
την ταχεία ανάρρωση και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής σας. Μην επιτρέπετε στο
πρόβλημα να χρονίζει και μην αναβάλλετε την εξέτασή σας λόγω φόβου ή αμηχανίας.
Ο εξειδικευμένος χειρουργός Δημήτρης
Φιλίππου και η ομάδα του βρίσκονται στη διάθεσή σας για να σας
προσφέρουν εξατομικευμένες λύσεις, χρησιμοποιώντας τις πλέον σύγχρονες και
ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές.
Για να ενημερωθείτε αναλυτικά και να
προγραμματίσετε το ραντεβού σας καλέστε: 210-7256519






