Ανατομία, Χειρουργική & Καρναβάλι: Η Ιστορική Σύνδεση | Δημήτρης Φιλίππου, Αν. Καθηγητής - Χειρουργός
Η περίοδος του Καρναβαλιού είναι συνυφασμένη στη συλλογική μνήμη με την ανεμελιά, τη μεταμφίεση και την ανατροπή των κοινωνικών ρόλων. Ωστόσο, για έναν χειρουργό με ιστορική συνείδηση, οι ρίζες αυτής της γιορτής κρύβουν μια βαθιά ιατρική σημειολογία που ξεκινά από τα πανεπιστήμια της Αναγέννησης.Η Ιατρική Διάσταση: "Θεραπευτική" Κάθαρση
Ιστορικά, το Καρναβάλι λειτουργούσε ως κοινωνική βαλβίδα αποσυμπίεσης.
Ψυχική Υγεία: Οι γιατροί της Αναγέννησης πίστευαν ότι η καταπίεση των ορμών οδηγεί σε "μελαγχολία". Το Καρναβάλι επέτρεπε τη δημόσια εκτόνωση, λειτουργώντας προληπτικά για την ψυχική ισορροπία της κοινότητας.
Η Θεωρία των Χυμών: Σύμφωνα με την ιπποκρατική ιατρική που κυριαρχούσε για αιώνες, η μετάβαση από το χειμώνα στην άνοιξη απαιτούσε μια αλλαγή στη δίαιτα και τη συμπεριφορά για να εξισορροπηθούν οι "χυμοί" του σώματος. Το Καρναβάλι ήταν η τελευταία εκτόνωση πριν από τη νηστεία της Σαρακοστής, η οποία λειτουργούσε ως μια μορφή "αποτοξίνωσης".
Η "Εποχή της Ανατομίας"
Στον 16ο και 17ο αιώνα, η χειρουργική εκπαίδευση ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με τον χειμώνα. Λόγω της έλλειψης τεχνητής ψύξης, οι δημόσιες ανατομίες πτωμάτων πραγματοποιούνταν αποκλειστικά τους μήνες Ιανουάριο και Φεβρουάριο. Δεν είναι τυχαίο ότι η κορύφωση της καρναβαλικής περιόδου συνέπιπτε με τις πιο σημαντικές ανατομικές επιδείξεις σε πόλεις όπως η Πάδοβα και η Μπολόνια. Οι δημόσιες ανατομίες στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας ή της Μπολόνια γίνονταν κατά τη διάρκεια του Καρναβαλιού. Ήταν κοινωνικά γεγονότα με εισιτήριο, μουσική και κρασί. Οι θεατές φορούσαν συχνά μάσκες για να διατηρήσουν την ανωνυμία τους (καθώς η ανατομία θεωρούνταν ακόμα οριακά ιερόσυλη) αλλά και για να προστατευτούν από την οσμή της αποσύνθεσης.
Η Μάσκα ως Ιατρικό Εργαλείο
Η εμβληματική μάσκα του "Γιατρού της Πανούκλας" (Il Medico della Peste) με το μακρύ ράμφος, που σήμερα αποτελεί τουριστικό ενθύμιο, ήταν στην πραγματικότητα ένα από τα πρώτα "μέσα ατομικής προστασίας". Οι γιατροί γέμιζαν το ράμφος με αρωματικά βότανα για να φιλτράρουν το "μίασμα", πιστεύοντας ότι έτσι θωρακίζονται απέναντι στον θάνατο. Η ενσωμάτωσή της στο Καρναβάλι ήταν μια πράξη κάθαρσης: ο λαός μετέτρεπε τον φόβο της αρρώστιας σε σάτιρα.
Η "Πέτρα της Τρέλας"
Μια άλλη ενδιαφέρουσα σύνδεση είναι η μεσαιωνική πεποίθηση για την "Πέτρα της Τρέλας". Στην ύστερη μεσαιωνική Ευρώπη, υπήρχε η λαϊκή δοξασία ότι η τρέλα, η ηλιθιότητα ή η "κακή διαγωγή" προκαλούνταν από μια πραγματική πέτρα που βρισκόταν μέσα στο κεφάλι του ασθενούς. Κατά τη διάρκεια των καρναβαλικών δρώμενων, πλανόδιοι χειρουργοί-ταχυδακτυλουργοί προσποιούνταν ότι αφαιρούν μια πέτρα από το μέτωπο "τρελών" ασθενών. Ήταν μια σκληρή αλλά διδακτική σάτιρα της εποχής για τα όρια της ιατρικής γνώσης και την ανθρώπινη ευπιστία.
Αυτή η ιστορία είναι κομβική γιατί:
Σατιρίζει την ιατρική αυθεντία: Το Καρναβάλι επέτρεπε στον απλό λαό να γελάσει με τους "σοβαρούς" γιατρούς που δεν μπορούσαν να θεραπεύσουν την ανθρώπινη φύση.
Αποτυπώθηκε στην Τέχνη: Ο Ιερώνυμος Μπος και ο Πίτερ Μπρίγκελ ο Πρεσβύτερος έχουν απαθανατίσει αυτή τη "χειρουργική επέμβαση" σε πίνακες που ξεχειλίζουν από καρναβαλικό συμβολισμό.
Συμπέρασμα: Το Καρναβάλι δεν ήταν ποτέ μόνο μια γιορτή φαγητού και χορού. Ήταν μια περίοδος όπου η ιατρική κοινότητα ερχόταν σε επαφή με το μυστήριο του σώματος, και ο λαός συμφιλιωνόταν με τη φθαρτότητά του. Σήμερα, ως χειρουργοί, οφείλουμε να θυμόμαστε ότι πίσω από κάθε "προκατάληψη" του παρελθόντος κρύβεται η αγωνιώδης προσπάθεια του ανθρώπου να κατανοήσει την υγεία του.
Ο
Δημήτριος Φιλίππου είναι Αναπληρωτής Καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού
και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ). Σε αυτή την ενότητα
παρουσιάζεται το ευρύ ακαδημαϊκό και εκπαιδευτικό του έργο, το οποίο
περιλαμβάνει διαλέξεις σε διεθνή συνέδρια, επιστημονικές ομιλίες και συμμετοχή
στην εκπαίδευση της νέας γενιάς χειρουργών. Με πλούσιο ερευνητικό έργο και
εκατοντάδες δημοσιεύσεις σε έγκριτα ιατρικά περιοδικά, ο Δημήτρης Φιλίππου, Αν.
Καθηγητής - Χειρουργός παραμένει στην αιχμή των ιατρικών εξελίξεων.
Για περισσότερες πληροφορίες
Για μια συνάντηση με τον ιατρό καλέστε: 210-7256519
0 σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου