Οι στρωματικοί όγκοι του γαστρεντερικού (GIST) αποτελούν την πιο συχνή μεσεγχυματική νεοπλασία του πεπτικού. Ο Αν. Καθηγητής Δημήτρης Φιλίππου αναλύει τη σύνθετη παθοφυσιολογία των GIST, τη σημασία των μεταλλάξεων KIT και PDGFRA, τις σύγχρονες στοχευμένες φαρμακευτικές θεραπείες και τα κριτήρια που καθορίζουν την πρόγνωση του ασθενούς.
Παθοφυσιολογία: Ο Μοριακός Μηχανισμός
Οι όγκοι GIST δεν αναπτύσσονται από τον βλεννογόνο, αλλά από το τοίχωμα του εντέρου. Η παθοφυσιολογία τους βασίζεται σε συγκεκριμένες γονιδιακές μεταλλάξεις:
Κύτταρα Cajal: Οι όγκοι προέρχονται από τα διάμεσα κύτταρα του Cajal, τα οποία φυσιολογικά εκφράζουν τον υποδοχέα KIT (CD117).
Μεταλλάξεις KIT (80%): Η συνηθέστερη αιτία είναι μια μετάλλαξη στο γονίδιο c-kit, η οποία προκαλεί συνεχή ενεργοποίηση του υποδοχέα της τυροσινικής κινάσης. Αυτό δίνει το σήμα στα κύτταρα να πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα, χωρίς να δέχονται εξωτερικά ερεθίσματα.
Μεταλλάξεις PDGFRA (5-10%): Μια μικρότερη ομάδα όγκων (συχνά στο στομάχι) φέρει μεταλλάξεις στον υποδοχέα του αυξητικού παράγοντα των αιμοπεταλίων (PDGFRA).
Wild-type GIST: Μια σπάνια κατηγορία χωρίς τις παραπάνω μεταλλάξεις, που συνήθως απαντάται σε νεότερα άτομα.
Κλινική Ταξινόμηση και Πρόγνωση
Η πρόγνωση των GIST δεν βασίζεται μόνο στο στάδιο (όπως στον κλασικό καρκίνο), αλλά στην επικινδυνότητα υποτροπής. Οι τρεις βασικοί πυλώνες είναι:
Μέγεθος του όγκου: Όγκοι <2 cm έχουν συνήθως άριστη πρόγνωση.
Μιτωτικός Δείκτης: Ο αριθμός των κυτταρικών διαιρέσεων ανά 50 οπτικά πεδία υψηλής ισχύος (HPF). Δείκτης >5 υποδηλώνει πιο επιθετική συμπεριφορά.
Εντόπιση: Τα GIST του στομάχου έχουν γενικά καλύτερη πρόγνωση από τα GIST του λεπτού εντέρου ή του ορθού για το ίδιο μέγεθος και μιτωτικό δείκτη.
Στοχευμένες Φαρμακευτικές Θεραπείες
Η θεραπεία των GIST αποτέλεσε την πρώτη μεγάλη επιτυχία της "Ιατρικής Ακριβείας".
Imatinib (Glivec): Ο πρώτος αναστολέας τυροσινικής κινάσης. Χρησιμοποιείται:
Επικουρικά (Adjuvant): Μετά το χειρουργείο για μείωση της πιθανότητας υποτροπής σε όγκους υψηλού κινδύνου.
Προεγχειρητικά (Neoadjuvant): Για τη συρρίκνωση μεγάλων όγκων ώστε να καταστεί δυνατή μια λιγότερο ακρωτηριαστική επέμβαση.
Θεραπευτικά: Σε μεταστατική νόσο.
Sunitinib & Regorafenib: Φάρμακα δεύτερης και τρίτης γραμμής για περιπτώσεις που αναπτύσσουν αντίσταση στο Imatinib.
Avapritinib: Ειδικά σχεδιασμένο για τη μετάλλαξη PDGFRA D842V, η οποία είναι ανθεκτική στο Imatinib.
Χειρουργική Αντιμετώπιση: Η Λαπαροσκοπική Προσέγγιση
Η χειρουργική παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της ίασης. Στόχος είναι η πλήρης εκτομή R0 (χωρίς υπολειμματική νόσο) με διατήρηση της ακεραιότητας της κάψας του όγκου, καθώς η ρήξη του μπορεί να οδηγήσει σε περιτοναϊκή διασπορά.
Η κύρια θεραπεία για τους όγκους GIST που δεν έχουν εξαπλωθεί είναι η χειρουργική αφαίρεση.
Λαπαροσκοπική Σφηνοειδής Εκτομή: Για όγκους στομάχου μεσαίου μεγέθους, η λαπαροσκόπηση είναι η ιδανική μέθοδος. Επιτρέπει την αφαίρεση του όγκου με υγιή όρια, χωρίς να απαιτείται ολική γαστρεκτομή, διασφαλίζοντας ταχεία ανάρρωση.
Ογκολογική Ριζικότητα: Αντίθετα με το αδενοκαρκίνωμα, οι GIST σπάνια δίνουν μεταστάσεις στους λεμφαδένες, επομένως ο εκτεταμένος λεμφαδενικός καθαρισμός συνήθως δεν είναι απαραίτητος.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
1. Πόσο καιρό πρέπει να παίρνω το Imatinib μετά το χειρουργείο; Σε ασθενείς υψηλού κινδύνου, η διεθνής κατευθυντήρια οδηγία προτείνει τη λήψη του για τουλάχιστον 3 έτη.
2. Είναι απαραίτητη η βιοψία πριν το χειρουργείο; Αν ο όγκος είναι χειρουργήσιμος και η απεικόνιση είναι τυπική για GIST, η βιοψία (FNA) συχνά αποφεύγεται για να μην υπάρξει κίνδυνος αιμορραγίας ή διασποράς κυττάρων, εκτός αν απαιτείται προεγχειρητική φαρμακευτική αγωγή.
3. Μπορεί ένα GIST να επανεμφανιστεί μετά από χρόνια; Ναι, γι' αυτό η παρακολούθηση με αξονικές τομογραφίες είναι απαραίτητη για τουλάχιστον 5-10 έτη, ανάλογα με την αρχική επικινδυνότητα του όγκου.
4. Είναι οι όγκοι GIST καρκίνος; Όλοι οι όγκοι GIST θεωρούνται δυνητικά κακοήθεις. Η επικινδυνότητά τους (risk of malignancy) εξαρτάται από το μέγεθος του όγκου και τον ρυθμό πολλαπλασιασμού των κυττάρων (μιτωτικός δείκτης), όπως αυτά προσδιορίζονται στη βιοψία.
5. Θα χρειαστώ χημειοθεραπεία; Η κλασική χημειοθεραπεία δεν είναι αποτελεσματική στους GIST. Αντ' αυτής, χρησιμοποιείται η στοχευμένη θεραπεία με χάπια, η οποία είναι πολύ πιο καλά ανεκτή και στοχεύει απευθείας στον μηχανισμό ανάπτυξης του όγκου.
6. Ποια είναι η πρόγνωση μετά το χειρουργείο; Για τους περισσότερους ασθενείς με εντοπισμένο όγκο GIST στο στομάχι που αφαιρείται πλήρως, η πρόγνωση είναι εξαιρετική. Απαιτείται βέβαια τακτική παρακολούθηση με απεικονιστικές εξετάσεις.
Για περισσότερες πληροφορίες
Ο Δημήτριος Φιλίππου είναι Αν. Καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ και πρωτοπόρος στην εφαρμογή ελάχιστα επεμβατικών τεχνικών στην Ελλάδα. Με την ακαδημαϊκή του γνώση και τη συμμετοχή του σε διεθνείς επιστημονικές εκδηλώσεις, προσφέρει την πιο σύγχρονη και ασφαλή φροντίδα στους ασθενείς του.
Επικοινωνία & Ραντεβού Η διαχείριση ενός GIST απαιτεί βαθιά γνώση της χειρουργικής ογκολογίας και των σύγχρονων στοχευμένων θεραπειών. Για μια εμπεριστατωμένη διάγνωση και θεραπευτικό πλάνο, επικοινωνήστε με το ιατρείο του Αν. Καθηγητή Δημήτρη Φιλίππου. Τηλέφωνο επικοινωνίας: 210-7256519
0 σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου