Τα τελευταία χρόνια, στην Ελλάδα και διεθνώς, παρατηρείται αυξημένο ενδιαφέρον για τις λεγόμενες εναλλακτικές, συμπληρωματικές και ολιστικές θεραπείες. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται μέθοδοι με διαφορετική προέλευση και διαφορετικό βαθμό επιστημονικής τεκμηρίωσης.
Ορισμένες παρεμβάσεις, όπως ο βελονισμός για συγκεκριμένες μορφές πόνου, έχουν μελετηθεί σε τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές και μπορεί να προσφέρουν περιορισμένο ή μέτριο όφελος σε ορισμένες ενδείξεις. Άλλες, όπως η ομοιοπαθητική, η ραβδοσκοπία, η θεραπεία με αύρα ή η βιοσυντονιστική διάγνωση, δεν διαθέτουν αξιόπιστη κλινική τεκμηρίωση που να υποστηρίζει τους θεραπευτικούς ή διαγνωστικούς ισχυρισμούς τους.
Η βασική αρχή της τεκμηριωμένης ιατρικής είναι η εξής:
Μια θεραπεία δεν γίνεται αποτελεσματική επειδή είναι φυσική, παραδοσιακή, δημοφιλής ή επειδή κάποιος ασθενής αναφέρει ότι αισθάνθηκε καλύτερα. Η αποτελεσματικότητά της πρέπει να αξιολογείται με κατάλληλες επιστημονικές μελέτες, σε συγκεκριμένες παθήσεις και με αποδεκτή σχέση οφέλους–κινδύνου.
Η επιστημονική αξιολόγηση δεν αφορά μόνο το εάν μια μέθοδος «λειτουργεί», αλλά και το εάν μπορεί να βλάψει, να καθυστερήσει τη διάγνωση ή να αντικαταστήσει αδικαιολόγητα μια αποτελεσματική θεραπεία.
Πώς θα πρέπει να αξιολογούνται οι θεραπευτικές μέθοδοι
Για να αποφευχθεί η σύγχυση, προτείνεται η ακόλουθη ταξινόμηση.
Κατηγορία Α – Τεκμηριωμένο όφελος σε συγκεκριμένες ενδείξεις
Κατηγορία Β – Περιορισμένα ή ανεπαρκή στοιχεία
Υπάρχουν μελέτες, αλλά τα δεδομένα είναι μικρά, ασυνεπή ή μεθοδολογικά αδύναμα. Δεν δικαιολογούνται βέβαιοι θεραπευτικοί ισχυρισμοί.Κατηγορία Γ – Μη τεκμηριωμένη ή ψευδοεπιστημονική πρακτική
Προσοχή: Η ταξινόμηση αφορά τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, όχι την προσωπική αξία ή την πρόθεση κάθε θεραπευτή. Επίσης, μια μέθοδος μπορεί να έχει μικρό όφελος για ένα σύμπτωμα και να μην έχει καμία αξία ως θεραπεία της υποκείμενης νόσου.
Οι πρακτικές που έχουν κάποια επιστημονική τεκμηρίωση
3.1 Βελονισμός (Acupuncture)
Τι υποστηρίζουν οι μελέτες;
Υπάρχουν στοιχεία ότι μπορεί να βοηθήσει:
Σε ορισμένες μορφές χρόνιου οσφυϊκού πόνου.
Σε πόνο που σχετίζεται με οστεοαρθρίτιδα του γόνατος.
Σε ορισμένες μορφές αυχεναλγίας.
Στη συχνότητα των ημικρανιών, ως προληπτική παρέμβαση σε συγκεκριμένους ασθενείς.
Σε ορισμένα συμπτώματα που σχετίζονται με θεραπεία καρκίνου, όπως η ναυτία και ο έμετος.
Το National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH) αναφέρει ότι οι μελέτες δείχνουν όφελος σε ορισμένες παθήσεις πόνου, ενώ οι κατευθυντήριες οδηγίες διαφέρουν ανά πάθηση και πληθυσμό.
Τι δεν έχει αποδειχθεί;
Δεν έχει αποδειχθεί ότι ο βελονισμός:
Θεραπεύει καρκίνους.
Αντιμετωπίζει λοιμώξεις ως υποκατάστατο αντιμικροβιακής θεραπείας.
Εξαλείφει αυτοάνοσα νοσήματα.
Θεραπεύει όλες τις ορμονικές, νευρολογικές ή ψυχιατρικές παθήσεις.
Προϋποθέσεις ασφαλούς εφαρμογής
Η χρήση αποστειρωμένων βελονών μίας χρήσης και η κατάλληλη εκπαίδευση είναι απαραίτητες. Λανθασμένη εφαρμογή μπορεί να προκαλέσει λοίμωξη, τραυματισμό οργάνων ή άλλες σοβαρές επιπλοκές.
3.2 Μασάζ, θεραπευτική μάλαξη και ορισμένες χειροθεραπευτικές τεχνικές
Σε ορισμένες μορφές οσφυαλγίας και αυχεναλγίας έχουν παρατηρηθεί οφέλη, αλλά συχνά είναι μέτρια και περιορισμένης διάρκειας.
Τεχνικές που χρειάζονται διάκριση
Μέθοδος | Επιστημονική αξιολόγηση |
|---|---|
Μάλαξη | Μπορεί να βοηθήσει σε ορισμένα συμπτώματα πόνου και μυϊκής τάσης. |
Shiatsu | Περιορισμένη τεκμηρίωση για συγκεκριμένες θεραπευτικές ενδείξεις. |
Tuina | Η τεκμηρίωση αφορά επιμέρους τεχνικές και παθήσεις, όχι το σύνολο του συστήματος. |
Bowen Therapy | Ανεπαρκή αξιόπιστα στοιχεία για ειδική θεραπευτική αποτελεσματικότητα. |
Rolfing / Structural Integration | Δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση για ευρείς θεραπευτικούς ισχυρισμούς. |
Metamorphic Technique | Δεν έχει τεκμηριωθεί ειδικό θεραπευτικό αποτέλεσμα. |
Οι τεχνικές χειρισμού της σπονδυλικής στήλης μπορούν να έχουν μικρό όφελος σε ορισμένες μορφές οσφυαλγίας, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αδιακρίτως, ούτε να παρουσιάζονται ως μέθοδοι διόρθωσης κάθε συστηματικής νόσου.
3.3 Χειροπρακτική και οστεοπαθητική
Η χειροπρακτική και η οστεοπαθητική περιλαμβάνουν διαφορετικές τεχνικές και επίπεδα εκπαίδευσης ανά χώρα και επαγγελματία. Η επιστημονική αξιολόγηση πρέπει να αφορά τη συγκεκριμένη τεχνική και την ένδειξη, όχι την ονομασία ολόκληρου του επαγγέλματος.
Πού μπορεί να υπάρχει όφελος;
Ορισμένες τεχνικές κινητοποίησης και χειρισμού μπορεί να βοηθήσουν σε μυοσκελετικές παθήσεις, κυρίως στην οσφυαλγία. Τα οφέλη είναι συνήθως περιορισμένα και πρέπει να συγκρίνονται με άλλες επιλογές, όπως η άσκηση και η φυσικοθεραπεία.
Τι πρέπει να απορρίπτεται;
Ισχυρισμοί ότι χειρισμοί της σπονδυλικής στήλης:
Θεραπεύουν καρκίνο.
Αντιμετωπίζουν λοιμώξεις.
Θεραπεύουν ενδοκρινολογικές παθήσεις.
Διορθώνουν συστηματικά νοσήματα μέσω «ευθυγράμμισης» της σπονδυλικής στήλης.
Η χρήση χειρισμών στον αυχένα χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, επειδή έχουν αναφερθεί σπάνιες αλλά σοβαρές επιπλοκές. Η επιλογή της τεχνικής πρέπει να γίνεται μετά από αξιολόγηση κινδύνου.
3.4 Θερμοθεραπεία, αρωματοθεραπεία και τεχνικές χαλάρωσης
Θερμοθεραπεία
Η εφαρμογή θερμότητας μπορεί να προσφέρει συμπτωματική ανακούφιση σε ορισμένους μυοσκελετικούς πόνους. Πρόκειται για φυσική υποστηρικτική παρέμβαση, όχι για θεραπεία της αιτίας κάθε πάθησης.
Αρωματοθεραπεία
Τα αιθέρια έλαια μπορεί να χρησιμοποιούνται για χαλάρωση ή ως μέρος υποστηρικτικής φροντίδας. Τα στοιχεία για συγκεκριμένα θεραπευτικά αποτελέσματα είναι μεταβλητά. Δεν πρέπει να συγχέεται η ευχάριστη οσμή ή η υποκειμενική αίσθηση ευεξίας με αποδεδειγμένη θεραπεία μιας νόσου.
Η χρήση αιθέριων ελαίων απαιτεί προσοχή σε αλλεργίες, τοξικότητα, κατάποση και αλληλεπιδράσεις. Η «φυσική» προέλευση δεν αποτελεί εγγύηση ασφάλειας.
4. Μέθοδοι χωρίς επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση
Σε αυτή την ενότητα περιλαμβάνονται πρακτικές που προβάλλουν διαγνωστικούς ή θεραπευτικούς μηχανισμούς οι οποίοι δεν έχουν αποδειχθεί με αξιόπιστη κλινική έρευνα.
4.1 Ομοιοπαθητική
Η ομοιοπαθητική βασίζεται στην αρχή «όμοιο θεραπεύει όμοιο» και στη χρήση εξαιρετικά αραιωμένων ουσιών.
Δεν υπάρχει αξιόπιστη τεκμηρίωση ότι τα ομοιοπαθητικά σκευάσματα, ως τέτοια, έχουν ειδική θεραπευτική αποτελεσματικότητα πέραν του placebo για τις νόσους που συνήθως προβάλλονται. Ορισμένα προϊόντα μπορεί επίσης να μην είναι τόσο αραιωμένα όσο υποδηλώνει η γενική αντίληψη, με αποτέλεσμα πιθανούς κινδύνους.
Ιδιαίτερα επικίνδυνη πρακτική: Η σύσταση ομοιοπαθητικής ως υποκατάστατο ινσουλίνης, αντιβιοτικών, αντινεοπλασματικής θεραπείας ή άλλης αναγκαίας αγωγής.
4.2 Βιοσυντονισμός, BICOM, Mora και ηλεκτροδερμικές διαγνώσεις
Περιλαμβάνονται:
Bioresonance.
BICOM Therapy.
Mora Therapy.
Vega Testing.
Electroacupuncture according to Voll (EAV).
Συγκεκριμένες συσκευές ηλεκτροδερμικής διάγνωσης.
Οι μέθοδοι αυτές προβάλλουν την ιδέα ότι ηλεκτρικά σήματα, συχνότητες ή «ενεργειακές πληροφορίες» μπορούν να ανιχνεύσουν ή να θεραπεύσουν πλήθος ασθενειών.
Επιστημονική αξιολόγηση
Δεν υπάρχει αξιόπιστη τεκμηρίωση ότι οι συγκεκριμένες συσκευές μπορούν να διαγνώσουν με ακρίβεια καρκίνο, αλλεργίες, παρασιτώσεις, ανεπάρκειες οργάνων ή άλλες παθήσεις με τον τρόπο που διαφημίζονται.
Η χρήση τους για την αντικατάσταση αιματολογικών εξετάσεων, απεικονιστικών μεθόδων, ιστολογικής διάγνωσης ή κλινικής εξέτασης είναι επιστημονικά αδικαιολόγητη.
Κίνδυνος: Ψευδής διάγνωση, ψευδής καθησυχασμός ή πώληση περιττών θεραπειών σε ανθρώπους που χρειάζονται κανονική ιατρική διερεύνηση.
4.3 Ενεργειακές θεραπείες, Reiki, Pranic Healing και Therapeutic Touch
Στις μεθόδους αυτές περιλαμβάνονται:
Reiki.
Pranic Healing.
Therapeutic Touch.
Quantum Healing.
Quantum Touch.
Bioenergy Healing.
Spiritual Healing.
Chakra Therapy.
Aura Healing.
Polarity Therapy.
Jin Shin Jyutsu.
Sound Healing και Crystal Sound Therapy.
Οι περισσότερες από αυτές τις πρακτικές στηρίζονται σε έννοιες όπως «ενεργειακά πεδία», «μπλοκαρίσματα», «δονήσεις» ή «κβαντικές» επιδράσεις.
Το NCCIH αναφέρει ότι το Reiki δεν έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό για συγκεκριμένο πρόβλημα υγείας και ότι δεν υπάρχει επιστημονική τεκμηρίωση για την ύπαρξη του ενεργειακού πεδίου στο οποίο βασίζεται η μέθοδος.
Τι μπορεί να εξηγεί την υποκειμενική βελτίωση;
Η ανθρώπινη επαφή, η χαλάρωση, η προσοχή από τον θεραπευτή, η προσδοκία του ασθενούς και η φυσική διακύμανση των συμπτωμάτων μπορεί να επηρεάζουν την εμπειρία του ασθενούς.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι μεταφέρεται μια θεραπευτική ενέργεια ή ότι θεραπεύεται η υποκείμενη νόσος.
Επιστημονικό συμπέρασμα: Δεν έχει τεκμηριωθεί ειδική θεραπευτική αποτελεσματικότητα των παραπάνω ενεργειακών μεθόδων. Ο κίνδυνος είναι ιδιαίτερα μεγάλος όταν οι θεραπευτές ισχυρίζονται ότι μπορούν να θεραπεύσουν καρκίνο, βαριές λοιμώξεις ή σοβαρές οργανικές παθήσεις.
5. Θεραπείες που χρησιμοποιούν συχνότητες, μαγνήτες και «κβαντικές» έννοιες
Στην κατηγορία αυτή ανήκουν:
Magnetotherapy με στατικούς μαγνήτες.
Frequency Healing.
Rife Therapy / Rife Machines.
Electroacupuncture.
Bioenergy Healing.
Quantum Healing.
Sound Healing.
Crystal Sound Therapy.
Στατικοί μαγνήτες
Δεν υπάρχει πειστική τεκμηρίωση ότι οι στατικοί μαγνήτες θεραπεύουν χρόνιο πόνο ή άλλες συστηματικές παθήσεις. Το NCCIH αναφέρει ότι τα στοιχεία για την αποτελεσματικότητά τους στον πόνο δεν είναι καταληκτικά.
Rife Machines και Frequency Healing
Οι ισχυρισμοί ότι συγκεκριμένες συχνότητες καταστρέφουν καρκινικά κύτταρα ή θεραπεύουν λοιμώξεις στον ανθρώπινο οργανισμό δεν έχουν τεκμηριωθεί ως ασφαλείς και αποτελεσματικές κλινικές θεραπείες.
Η ύπαρξη μιας φυσικής έννοιας, όπως η συχνότητα ή η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, δεν σημαίνει ότι μια συσκευή μπορεί να θεραπεύσει κάθε ασθένεια.
Η κατάχρηση της λέξης «κβαντικό»
Η χρήση του όρου «κβαντικό» σε διαφημίσεις δεν αποτελεί επιστημονική απόδειξη. Η κβαντική φυσική είναι πραγματικός και εξαιρετικά καλά τεκμηριωμένος κλάδος της φυσικής, αλλά οι θεραπευτικοί ισχυρισμοί πρέπει να αποδεικνύονται με κλινικές μελέτες και όχι με τη χρήση εντυπωσιακής ορολογίας.
6. Παραδοσιακή ιατρική, φυτικά προϊόντα και φυσικοπαθητική
6.1 Παραδοσιακή Κινεζική Ιατρική (TCM)
Η TCM αποτελεί ένα σύνολο διαφορετικών πρακτικών. Δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ενιαία θεραπεία με ενιαία αποτελεσματικότητα.
Ο βελονισμός έχει στοιχεία για ορισμένες ενδείξεις.
Η θερμοθεραπεία και ορισμένες τεχνικές μάλαξης μπορούν να αξιολογηθούν ανεξάρτητα.
Τα φυτικά σκευάσματα χρειάζονται ειδική αξιολόγηση ανά ουσία, δόση και ένδειξη.
Οι θεωρίες περί «Qi» και ενεργειακών μεσημβρινών δεν έχουν αποδειχθεί ως ανατομικοί ή φυσιολογικοί μηχανισμοί με τη σύγχρονη επιστημονική έννοια.
Η αποδοχή μιας συγκεκριμένης τεχνικής δεν συνεπάγεται αποδοχή ολόκληρης της παραδοσιακής θεωρίας.
6.2 Αγιουρβέδα
Η Αγιουρβέδα περιλαμβάνει διατροφικές, βοτανικές και άλλες πρακτικές. Ορισμένες παρεμβάσεις μπορεί να έχουν επιμέρους βιολογικές δράσεις, αλλά η αποτελεσματικότητα πρέπει να αποδεικνύεται ανά προϊόν και πάθηση.
Σοβαρός κίνδυνος: Ορισμένα μη ελεγχόμενα παραδοσιακά σκευάσματα μπορεί να περιέχουν βαρέα μέταλλα ή άλλες επιβλαβείς ουσίες. Δεν πρέπει να θεωρούνται ασφαλή επειδή χαρακτηρίζονται «φυσικά».
6.3 Φυσικοπαθητική (Naturopathy)
Η φυσικοπαθητική συνδυάζει διαφορετικές προσεγγίσεις. Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται ξεχωριστά για κάθε παρέμβαση.
Η άσκηση, η ισορροπημένη διατροφή, η διακοπή καπνίσματος και η επαρκής ύπνος είναι τεκμηριωμένες παρεμβάσεις υγείας, αλλά δεν αποτελούν απόδειξη της αποτελεσματικότητας όλων των πρακτικών που μπορεί να περιλαμβάνονται σε ένα φυσικοπαθητικό πρωτόκολλο.
7. «Detox», αποτοξίνωση και παρεμβάσεις που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή
Η έννοια της «αποτοξίνωσης» χρησιμοποιείται ευρέως σε εμπορικές διαφημίσεις. Η σύγχρονη ιατρική όμως διακρίνει την πραγματική αντιμετώπιση μιας δηλητηρίασης ή συγκεκριμένης έκθεσης σε τοξική ουσία από την αόριστη υπόσχεση «καθαρισμού του οργανισμού».
7.1 Χηλίωση (Chelation Therapy)
Η χηλίωση έχει πραγματικές ιατρικές ενδείξεις, όπως συγκεκριμένες δηλητηριάσεις από μέταλλα, όταν γίνεται με κατάλληλο φάρμακο και ιατρική επίβλεψη.
Δεν δικαιολογείται η χρήση της για γενική «αποτοξίνωση», πρόληψη καρκίνου ή θεραπεία μη τεκμηριωμένων «τοξινώσεων».
Το FDA προειδοποιεί ότι μη εγκεκριμένα προϊόντα χηλίωσης και διαγνωστικά τεστ που χρησιμοποιούνται για να δικαιολογήσουν τέτοιες θεραπείες μπορεί να είναι παραπλανητικά και επικίνδυνα.
7.2 Ενδοφλέβιες βιταμίνες και μεγαδόσεις
Η ενδοφλέβια χορήγηση βιταμινών μπορεί να έχει θέση σε ειδικές ιατρικές ενδείξεις, όταν υπάρχει συγκεκριμένη ανάγκη και ιατρική παρακολούθηση.
Δεν έχει αποδειχθεί ότι οι μεγάλες δόσεις βιταμινών σε υγιείς ανθρώπους:
Προλαμβάνουν όλες τις ασθένειες.
Θεραπεύουν τον καρκίνο.
Εξαλείφουν τις «τοξίνες».
Ενισχύουν γενικά το ανοσοποιητικό σύστημα με τρόπο που βελτιώνει την επιβίωση.
Οι υψηλές δόσεις μπορεί να προκαλέσουν τοξικότητα, μεταβολικές διαταραχές ή άλλες επιπλοκές.
7.3 Αλκαλική θεραπεία
Η θεωρία ότι η κατανάλωση συγκεκριμένων τροφίμων ή αλκαλικών προϊόντων μπορεί να αλλάξει το pH του αίματος ώστε να θεραπεύσει τον καρκίνο δεν υποστηρίζεται από την ανθρώπινη φυσιολογία και τις κλινικές αποδείξεις.
Το pH του αίματος ρυθμίζεται αυστηρά από τους πνεύμονες και τους νεφρούς. Οι διατροφικές αλλαγές επηρεάζουν κυρίως άλλες παραμέτρους, όχι την ελεύθερη ρύθμιση του pH του αίματος όπως συχνά υπονοείται σε εμπορικές διαφημίσεις.
8. Παρεμβάσεις που προβάλλονται για καρκίνο
Η πιο επικίνδυνη περιοχή των μη τεκμηριωμένων θεραπειών αφορά τους ασθενείς με καρκίνο, επειδή η καθυστέρηση της αποτελεσματικής θεραπείας μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες.
8.1 Gerson Therapy
Η Gerson Therapy περιλαμβάνει αυστηρά διατροφικά πρωτόκολλα, χυμούς και συχνά κλύσματα καφέ.
Δεν έχει αποδειχθεί ότι θεραπεύει τον καρκίνο. Τα κλύσματα καφέ μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές επιπλοκές, ενώ η περιοριστική διατροφή μπορεί να οδηγήσει σε διατροφικά προβλήματα.
8.2 Issels Therapy
Η Issels Therapy έχει προβληθεί ως ανοσοθεραπευτική προσέγγιση για τον καρκίνο. Οι ισχυρισμοί της πρέπει να αξιολογούνται με βάση ελεγχόμενες κλινικές δοκιμές και όχι προσωπικές μαρτυρίες ή ιστορίες επιβίωσης.
Δεν αποτελεί αποδεδειγμένο υποκατάστατο των σύγχρονων ογκολογικών θεραπειών.
8.3 Μεταβολική θεραπεία καρκίνου
Οι μεταβολικές προσεγγίσεις μελετώνται σε ερευνητικό επίπεδο σε διάφορα πεδία της ογκολογίας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε εμπορικό «μεταβολικό πρωτόκολλο» έχει κλινικά αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα.
Η χρήση δίαιτας, συμπληρωμάτων ή άλλων παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση του καρκίνου πρέπει να αξιολογείται από την ογκολογική ομάδα.
8.4 Ανθρωποσοφική ιατρική και θεραπεία με γκι (Mistletoe Therapy)
Η ανθρωποσοφική ιατρική περιλαμβάνει διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις. Η θεραπεία με εκχυλίσματα γκι (Viscum album) είναι από τις περισσότερο μελετημένες συμπληρωματικές παρεμβάσεις στον καρκίνο.
Τι δείχνουν οι μελέτες;
Υπάρχουν κλινικές μελέτες που έχουν αναφέρει πιθανές βελτιώσεις σε δείκτες ποιότητας ζωής. Ωστόσο, τα αποτελέσματα για την επιβίωση και την αντικαρκινική αποτελεσματικότητα είναι ασυνεπή, ενώ αρκετές μελέτες έχουν σημαντικές μεθοδολογικές αδυναμίες.
Το National Cancer Institute αναφέρει ότι η θεραπεία με γκι δεν αποτελεί αποδεδειγμένη θεραπεία του καρκίνου και ότι η χρήση της εκτός καλά σχεδιασμένων κλινικών δοκιμών δεν μπορεί να συνιστάται ως θεραπεία καρκίνου.
Κλινική διάκριση
Δεν είναι επιστημονικά ορθό να δηλώνεται ότι:
«Το γκι θεραπεύει τον καρκίνο» ή «ενισχύει το ανοσοποιητικό και καταστρέφει τον όγκο».
Η ορθή διατύπωση είναι ότι πρόκειται για ερευνηθείσα συμπληρωματική παρέμβαση, με ανεπαρκή τεκμηρίωση για θεραπεία του καρκίνου και με ανάγκη αξιολόγησης πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών και αλληλεπιδράσεων.
9. Διαγνωστικές μέθοδοι χωρίς επαρκή αξιοπιστία
Η διάγνωση είναι εξίσου σημαντική με τη θεραπεία. Μια ανακριβής διάγνωση μπορεί να οδηγήσει σε άσκοπη θεραπεία ή σε επικίνδυνη καθυστέρηση της σωστής θεραπείας.
Μέθοδος | Επιστημονική αξιολόγηση |
|---|---|
Ιριδολογία | Δεν έχει αποδειχθεί αξιόπιστη διαγνωστική μέθοδος για συστηματικές ασθένειες. |
Facial Diagnosis | Δεν έχει αποδειχθεί ότι τα χαρακτηριστικά του προσώπου μπορούν να διαγνώσουν συστηματικές παθήσεις. |
Tongue Diagnosis | Η εξέταση της γλώσσας μπορεί να έχει κλινική αξία στη συμβατική ιατρική σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά δεν υποστηρίζεται ως αυτόνομη διάγνωση όλων των συστηματικών νόσων. |
Pulse Diagnosis TCM | Δεν έχει τεκμηριωθεί ως ανεξάρτητη αξιόπιστη διάγνωση συστηματικών νοσημάτων. |
Applied Kinesiology | Οι ισχυρισμοί για διάγνωση αλλεργιών, διατροφικών ελλείψεων ή οργανικών παθήσεων μέσω μυϊκής αντίστασης δεν έχουν επαρκή αξιοπιστία. |
Dowsing / Ραβδοσκοπία | Δεν υπάρχει αξιόπιστη επιστημονική τεκμηρίωση για ιατρική διάγνωση μέσω ραβδοσκοπίας. |
IgG Food Intolerance Testing
Η μέτρηση IgG έναντι τροφίμων συχνά προωθείται ως εξέταση για διάγνωση τροφικών δυσανεξιών.
Η παρουσία ειδικών IgG αντισωμάτων έναντι τροφίμων δεν αποδεικνύει ότι το συγκεκριμένο τρόφιμο προκαλεί συμπτώματα δυσανεξίας. Συχνά αντικατοπτρίζει έκθεση και ανοσολογική αναγνώριση.
Η διερεύνηση αλλεργίας και δυσανεξίας απαιτεί κατάλληλο ιστορικό, ιατρική αξιολόγηση και, όταν ενδείκνυται, επικυρωμένες εξετάσεις. Η πώληση εκτεταμένων πάνελ IgG ως εργαλείων για «προσωποποιημένη διάγνωση» τροφικών προβλημάτων είναι επιστημονικά προβληματική.
10. Συνοπτική αναλυτική αξιολόγηση των βασικών πρακτικών
Παρακάτω συγκεντρώνω τις βασικές και πιο γνωστές πρακτικές. Η κατάταξη αφορά την τεκμηρίωση των θεραπευτικών ή διαγνωστικών ισχυρισμών τους, όχι μια γενική κρίση για κάθε επιμέρους χρήση.
10.1 Πρακτικές με περιορισμένο ή ενδεικτικό όφελος σε συγκεκριμένες ενδείξεις
Βελονισμός
Μάλαξη / Shiatsu / Tuina
Οστεοπαθητική / Χειροπρακτική
Θερμοθεραπεία
Αρωματοθεραπεία
10.2 Πρακτικές με ανεπαρκή ή μη πειστική τεκμηρίωση για τους ευρείς ισχυρισμούς τους
Διαγνωστικές και ενεργειακές μέθοδοι
Bioresonance, BICOM, Mora, Vega Testing, EAV.
Ιριδολογία, facial diagnosis, αυτόνομη tongue diagnosis.
Ραβδοσκοπία και μέθοδοι «ενεργειακής διάγνωσης».
Reiki, Pranic Healing, Therapeutic Touch.
Quantum Healing, Quantum Touch, Bioenergy Healing.
Chakra, Aura και Polarity Therapy.
Theta Healing, Access Bars, Spiritual Healing.
Μέθοδοι συχνότητας και «ενέργειας»
Rife Therapy.
Frequency Healing.
Sound Healing και Crystal Sound Therapy.
Στατική Magnetotherapy για συστηματική θεραπεία.
Μέθοδοι «καθαρισμού» ή μη τεκμηριωμένων πρωτοκόλλων
Cellular Detox, Heavy Metal Detox χωρίς τεκμηριωμένη ένδειξη.
Parasite Cleanses χωρίς διάγνωση παρασίτωσης.
Candida Cleanses χωρίς τεκμηριωμένη καντιντίαση.
Alkaline Therapy ως θεραπεία συστηματικών νοσημάτων.
Coffee Enemas και Urine Therapy.
Οι παραπάνω μέθοδοι δεν θα πρέπει να παρουσιάζονται ως αποδεδειγμένες θεραπείες καρκίνου, αυτοάνοσων νοσημάτων, ενδοκρινολογικών παθήσεων ή άλλων σοβαρών οργανικών ασθενειών.
11. Οι πρακτικές που μπορεί να προκαλέσουν άμεση ή έμμεση βλάβη
Η απουσία αποδεδειγμένης αποτελεσματικότητας δεν σημαίνει ότι όλες οι μέθοδοι έχουν τον ίδιο κίνδυνο. Ορισμένες είναι κυρίως αναποτελεσματικές, ενώ άλλες μπορεί να προκαλέσουν σημαντική βλάβη.
11.1 Κλύσματα καφέ και υδροθεραπεία παχέος εντέρου
Οι πρακτικές αυτές μπορεί να προκαλέσουν:
Διαταραχές ηλεκτρολυτών.
Αφυδάτωση.
Τραυματισμό ή εγκαύματα.
Λοιμώξεις.
Επιπλοκές από μη ασφαλή εφαρμογή.
Δεν υπάρχει τεκμηρίωση ότι καθαρίζουν τον οργανισμό από αόριστες «τοξίνες» ή θεραπεύουν τον καρκίνο.
11.2 Ουροθεραπεία
Η κατανάλωση ούρων δεν έχει αποδεδειγμένο θεραπευτικό όφελος για τις παθήσεις που προβάλλονται σε σχετικές διαφημίσεις. Δεν αποτελεί ασφαλή ή επιστημονικά τεκμηριωμένη θεραπευτική πρακτική.
11.3 Μελισσοθεραπεία και δηλητήριο μέλισσας
Η μελισσοθεραπεία περιλαμβάνει διαφορετικές εφαρμογές προϊόντων μέλισσας. Η χρήση δηλητηρίου μέλισσας μπορεί να προκαλέσει σοβαρές αλλεργικές αντιδράσεις, ακόμη και αναφυλαξία. Δεν πρέπει να θεωρείται γενική θεραπεία για αυτοάνοσα νοσήματα, καρκίνο ή χρόνιο πόνο χωρίς συγκεκριμένη τεκμηρίωση.
11.4 Βδέλλες και Hijama / Wet Cupping
Η ιατρική χρήση βδελλών έχει συγκεκριμένες ενδείξεις σε ορισμένες χειρουργικές και επανορθωτικές εφαρμογές. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ιρουδοθεραπεία αποτελεί γενική θεραπεία για κάθε νόσο. Η Hijama και η υγρή βεντούζα μπορεί να προκαλέσουν αιμορραγία, ουλές και λοιμώξεις, ιδιαίτερα όταν δεν τηρούνται αυστηρές συνθήκες υγιεινής.
11.5 Ear Candling / Κερί αυτιών
Δεν υπάρχει επαρκής επιστημονική τεκμηρίωση ότι το ear candling αφαιρεί κερί ή θεραπεύει παθήσεις του αυτιού. Υπάρχει κίνδυνος εγκαυμάτων, απόφραξης και τραυματισμού.
12. «Adrenal Fatigue», «Leaky Gut» και σύγχρονοι εμπορικοί όροι
12.1 Adrenal Fatigue
Η «επινεφριδιακή κόπωση» χρησιμοποιείται σε ορισμένα εμπορικά πρωτόκολλα για να περιγράψει μη ειδικά συμπτώματα, όπως κόπωση και δυσκολία συγκέντρωσης.
Δεν αποτελεί αναγνωρισμένη διάγνωση που να αντικαθιστά τις καθιερωμένες ενδοκρινολογικές παθήσεις. Η πραγματική επινεφριδιακή ανεπάρκεια είναι σοβαρή ιατρική κατάσταση που απαιτεί κατάλληλη διάγνωση και θεραπεία.
Η προσέγγιση ασθενών με τέτοια συμπτώματα πρέπει να περιλαμβάνει διερεύνηση των πραγματικών αιτίων και όχι αυτόματη χορήγηση συμπληρωμάτων ή ορμονών.
12.2 Leaky Gut
Ο όρος «διαρρέον έντερο» αναφέρεται σε μεταβολές της εντερικής διαπερατότητας, ένα πραγματικό πεδίο βιοϊατρικής έρευνας. Ωστόσο, η εμπορική χρήση του όρου ως καθολική διάγνωση που εξηγεί δεκάδες ασθένειες και απαιτεί ακριβά πρωτόκολλα αποτοξίνωσης ή συμπληρώματα δεν υποστηρίζεται από επαρκή κλινική τεκμηρίωση.
Η εντερική διαπερατότητα δεν πρέπει να συγχέεται με μια ενιαία, καθολικά αποδεκτή διάγνωση που εξηγεί κάθε σύμπτωμα.
13. Πότε μια εμπορική θεραπεία προσεγγίζει την κοροϊδία του ασθενούς;
Η χρήση του όρου «κομπογιαννίτης» ή «τσαρλατάνος» πρέπει να γίνεται προσεκτικά, αλλά υπάρχουν σαφή κριτήρια που εγείρουν σοβαρές επιστημονικές και δεοντολογικές ανησυχίες.
Ενδείξεις παραπλανητικής ή επικίνδυνης πρακτικής
Υπόσχεση θεραπείας όλων των ασθενειών
Ισχυρισμοί ότι μία συσκευή, ένα συμπλήρωμα ή μία μέθοδος θεραπεύει καρκίνο, διαβήτη, αυτοάνοσα νοσήματα και νευρολογικές παθήσεις χωρίς αξιόπιστες μελέτες.
Σύσταση εγκατάλειψης της συμβατικής θεραπείας
Οποιαδήποτε προτροπή να διακοπεί η χημειοθεραπεία, η ινσουλίνη, η αντιβίωση ή άλλη αναγκαία θεραπεία χωρίς τεκμηριωμένη ιατρική αιτιολόγηση είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη.
Διαγνωστικά τεστ που «βρίσκουν» δεκάδες ασθένειες
Μη επικυρωμένες εξετάσεις που χρησιμοποιούνται για να δημιουργήσουν φόβο και να οδηγήσουν σε πώληση θεραπευτικών πρωτοκόλλων.
Εμπορική εκμετάλλευση της απόγνωσης
Υποσχέσεις «τελευταίας ευκαιρίας», «κρυφής θεραπείας» ή «θεραπείας που οι γιατροί δεν θέλουν να γνωρίζετε».
Χρήση επιστημονικοφανών όρων χωρίς πραγματικό περιεχόμενο
«Κβαντική αποτοξίνωση», «κυτταρικός συντονισμός», «επαναπρογραμματισμός DNA» και άλλοι όροι που δεν συνοδεύονται από αναγνωρισμένη κλινική τεκμηρίωση.
Απόκρυψη κινδύνων και απουσία ενημερωμένης συναίνεσης
Η μη ενημέρωση για πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες, αλληλεπιδράσεις ή εναλλακτικές θεραπευτικές επιλογές.
Η πρόθεση οικονομικής εξαπάτησης είναι ζήτημα που πρέπει να αποδεικνύεται από τα πραγματικά περιστατικά. Η έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης, όμως, μπορεί να διαπιστωθεί αντικειμενικά από την αξιολόγηση των μελετών.
14. Βασικές Προϋποθέσεις Εφαρμογής Θεραπείας σε Ασθενή
Η σωστή άσκηση οποιαδήποτε επιστημονικά αποδεκτής και αποτελεσματικής με βάση επιστημονικά δεδομένα θεραπείας απαιτεί μια σειρά από προϋποθέσεις οι βασικότερες από τις οποίες είναι:
Η καταλληλότητα των χώρων όπου εφαρμόζονται ιατρικές πράξεις.
Η επάρκεια της εκπαίδευσης και της αδειοδότησης.
Η ασφάλεια των θεραπευτικών πρωτοκόλλων.
Η δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισης επειγόντων περιστατικών.
Η απαγόρευση διαφήμισης μη τεκμηριωμένων ιατρικών ισχυρισμών.
Η προστασία του ασθενούς πρέπει να στηρίζεται σε πραγματικά δεδομένα και θεσμική διερεύνηση, όχι σε εικασίες.
15. Συνολική επιστημονική αξιολόγηση
Κατηγορία | Παραδείγματα | Επιστημονικό συμπέρασμα |
|---|---|---|
Περιορισμένα τεκμηριωμένη συμπληρωματική χρήση | Βελονισμός, ορισμένες τεχνικές μάλαξης | Όφελος σε συγκεκριμένες ενδείξεις και με κατάλληλες προϋποθέσεις. |
Μυοσκελετικές χειροθεραπευτικές τεχνικές | Ορισμένες τεχνικές οστεοπαθητικής, χειροπρακτικής | Εξαρτάται από την τεχνική, την πάθηση και την ασφάλεια. |
Παραδοσιακά συστήματα | TCM, Αγιουρβέδα, φυσικοπαθητική | Αξιολόγηση επιμέρους παρεμβάσεων, όχι άκριτη αποδοχή ολόκληρου συστήματος. |
Ανεπαρκής τεκμηρίωση | Reiki, Shiatsu, Bowen, EFT, NLP ως θεραπεία νόσων | Δεν δικαιολογούνται ευρείς θεραπευτικοί ισχυρισμοί. |
Ψευδοεπιστημονικές διαγνωστικές μέθοδοι | BICOM, Mora, Vega, EAV, ιριδολογία | Δεν αντικαθιστούν επικυρωμένες διαγνωστικές εξετάσεις. |
Επικίνδυνες ή μη ενδεδειγμένες πρακτικές | Μη ενδεδειγμένη χηλίωση, coffee enemas, δηλητήριο μέλισσας | Κίνδυνοι που μπορεί να υπερβαίνουν οποιοδήποτε μη αποδεδειγμένο όφελος. |
Καρκινοθεραπευτικά πρωτόκολλα χωρίς απόδειξη | Gerson, Issels, μη τεκμηριωμένα μεταβολικά πρωτόκολλα | Δεν αποτελούν υποκατάστατο της ογκολογικής θεραπείας. |
Συμπληρωματικές παρεμβάσεις στην ογκολογία | Βελονισμός για ορισμένα συμπτώματα, γκι | Μπορεί να μελετώνται για υποστηρικτικές ενδείξεις· όχι αποδεδειγμένες θεραπείες καρκίνου. |
Συμπέρασμα
Η σύγχρονη ιατρική δεν απορρίπτει μια θεραπεία επειδή είναι παραδοσιακή, ούτε την αποδέχεται επειδή είναι δημοφιλής ή φυσική. Η αξιολόγηση πρέπει να βασίζεται σε αξιόπιστα κλινικά δεδομένα.
Από τις πρακτικές που περιλαμβάνονται στη λίστα σας, ο βελονισμός, ορισμένες μορφές μάλαξης και συγκεκριμένες μυοσκελετικές χειροθεραπευτικές παρεμβάσεις έχουν ερευνηθεί και μπορεί να έχουν θέση ως συμπληρωματικές επιλογές σε συγκεκριμένες ενδείξεις. Η χρήση τους πρέπει να είναι κατάλληλη, ασφαλής και να μην υποκαθιστά την αναγκαία ιατρική φροντίδα.
Αντίθετα, οι μέθοδοι που υπόσχονται διάγνωση ή θεραπεία μέσω «ενεργειακών πεδίων», μη επικυρωμένων συχνοτήτων, μηχανισμών «κβαντικής θεραπείας» ή αόριστης αποτοξίνωσης δεν διαθέτουν επαρκή επιστημονική βάση για τους ευρείς ισχυρισμούς τους. Η εμπορική αξιοποίησή τους σε ασθενείς με σοβαρές παθήσεις μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική βλάβη.
Η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι απλώς η ύπαρξη μιας μη τεκμηριωμένης πρακτικής. Είναι η παρουσίασή της ως αποδεδειγμένης ιατρικής θεραπείας, η οικονομική εκμετάλλευση της ελπίδας του ασθενούς και η καθυστέρηση της θεραπείας που μπορεί πραγματικά να σώσει τη ζωή του.
Σημαντική επιστημονική παρατήρηση
Το παραπάνω αποτελεί συστηματοποιημένη επιστημονική επισκόπηση, όχι πλήρη συστηματική ανασκόπηση δημοσιευμένη με πρωτόκολλο PRISMA για κάθε μία από τις 100 πρακτικές. Η διάκριση αυτή είναι απαραίτητη ώστε το κείμενο να παραμείνει επιστημονικά αυστηρό και να μην αποδίδει μεγαλύτερη βεβαιότητα από αυτή που επιτρέπουν τα διαθέσιμα δεδομένα.
Βιβλιογραφία
1. Ernst E. Prevalence of use of complementary/alternative medicine: a systematic review. Bull World Health Organ. 2000;78(2):252-7.
2. Ernst E. Complementary medicine: common misconceptions. J R Soc Med. 1999;92(10):523-4.
3. Hróbjartsson A, Gøtzsche PC. Placebo interventions for all clinical conditions. Cochrane Database Syst Rev. 2010;(1):CD003974.
4. Fässler M, Meissner K, Kleijnen J, Hróbjartsson A, Linde K. Frequency and circumstances of placebo use in clinical practice—a systematic review of empirical studies. Psychosom Med. 2010;72(2):163-70.
5. Vickers AJ, Cronin AM, Maschino AC, Lewith G, MacPherson H, Foster NE, et al. Acupuncture for chronic pain: individual patient data meta-analysis. Arch Intern Med. 2012;172(19):1444-53.
6. MacPherson H, Vertosick EA, Foster L, Lewith G, Linde K, Sherman KJ, et al. The persistence of the effects of acupuncture after a course of treatment: a meta-analysis of patients with chronic pain. Pain. 2017;158(5):784-93.
7. Paley CA, Johnson MI. Acupuncture for the relief of chronic pain: a synthesis of systematic reviews. Medicina (Kaunas). 2020;56(1):6.
8. Vested Madsen M, Gøtzsche PC, Hróbjartsson A. Acupuncture treatment for pain: systematic review of randomised clinical trials with acupuncture, placebo acupuncture, and no acupuncture groups. BMJ. 2009;338:a3115.
9. Lao L, Hamilton GR, Fu J, Berman BM. Is acupuncture safe? A systematic review of case reports. Altern Ther Health Med. 2003;9(1):72-83.
10. White A. A cumulative review of the range and incidence of significant adverse events associated with acupuncture. Acupunct Med. 2004;22(3):122-33.
11. Cherkin DC, Sherman KJ, Balderson BH, Cook AJ, Anderson ML, Hawkes RJ, et al. Effect of mindfulness-based stress reduction vs cognitive behavioral therapy or usual care on back pain and functional limitations in adults with chronic low back pain: a randomized clinical trial. JAMA. 2016;315(12):1240-9.
12. Furlan AD, Imamura M, Dryden T, Irvin E. Massage for low-back pain. Cochrane Database Syst Rev. 2008;(4):CD001929.
13. Rubinstein SM, van Middelkoop M, Assendelft WJJ, de Boer MR, van Tulder MW. Spinal manipulative therapy for chronic low-back pain. Cochrane Database Syst Rev. 2011;(2):CD008112.
14. Rubinstein SM, de Zoete A, van Middelkoop M, Assendelft WJJ, de Boer MR, van Tulder MW. Benefits and harms of spinal manipulative therapy for the treatment of chronic low back pain: systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ. 2019;364:l689.
15. Ernst E. Adverse effects of spinal manipulation: a systematic review. J R Soc Med. 2007;100(7):330-8.
16. Bronfort G, Haas M, Evans R, Leininger B, Triano J. Effectiveness of manual therapies: the UK evidence report. Chiropr Osteopat. 2010;18:3.
17. Ernst E. A systematic review of systematic reviews of homeopathy. Br J Clin Pharmacol. 2002;54(6):577-82.
18. Shang A, Huwiler-Müntener K, Nartey L, Jüni P, Dörig S, Sterne JAC, et al. Are the clinical effects of homoeopathy placebo effects? Comparative study of placebo-controlled trials of homoeopathy and allopathy. Lancet. 2005;366(9487):726-32.
19. Mathie RT, Ramparsad N, Legg LA, Clausen J, Moss S, Davidson JRT, et al. Randomised, double-blind, placebo-controlled trials of individualised homeopathic treatment: systematic review and meta-analysis. Syst Rev. 2017;6(1):109.
20. Ernst E, Schmidt K. Homotoxicology—a review of randomised clinical trials. Eur J Clin Pharmacol. 2004;60(5):299-306.
21. Lee MS, Pittler MH, Ernst E. Effects of reiki in clinical practice: a systematic review of randomised clinical trials. Int J Clin Pract. 2008;62(6):947-54.
22. Jain S, Mills PJ. Biofield therapies: helpful or full of hype? A best evidence synthesis. Int J Behav Med. 2010;17(1):1-16.
23. Ernst E. Iridology: a systematic review. Forsch Komplementarmed. 1999;6(1):7-9.
24. Niggemann B, Grüber C. Unproven diagnostic and therapeutic approaches to food allergy and intolerance. Curr Opin Allergy Clin Immunol. 2003;3(3):217-21.
25. Lieberman JA, Sicherer SH. Diagnosis of food allergy: unproven diagnostic tests. Allergy Asthma Proc. 2017;38(4):e1-e6.
26. Stapel SO, Asero R, Ballmer-Weber BK, Knol EF, Strobel S, Vieths S, et al. Testing for IgG4 against foods is not recommended as a diagnostic tool: EAACI Task Force Report. Allergy. 2008;63(7):793-6.
27. Bock SA. AAAAI support of the EAACI position paper on IgG4 testing of foods. J Allergy Clin Immunol. 2010;125(6):1410.
28. Ernst E. Is reflexology an effective intervention? A systematic review of randomised controlled trials. Med J Aust. 2009;191(5):263-6.
29. Lee MS, Kim JI, Ernst E. Is cupping an effective treatment? An overview of systematic reviews. J Acupunct Meridian Stud. 2011;4(1):1-4.
30. Kim TH, Kim KH, Kang JW, Lee MS, Kang KW, Kim JE, et al. Cupping for treating pain: a systematic review. Evid Based Complement Alternat Med. 2011;2011:467014.
31. Ernst E. Complementary medicine in the treatment of cancer: a systematic review of prospective randomized clinical trials. Eur J Cancer. 2001;37(1):1-10.
32. Ernst E, Schmidt K, Steuer-Vogt MK. Mistletoe for cancer? A systematic review of randomised clinical trials. Int J Cancer. 2003;107(2):262-7.
33. Melzer J, Iten F, Hostanska K, Saller R. Efficacy and safety of mistletoe preparations (Viscum album) for patients with cancer diseases. A systematic review. Forsch Komplementmed. 2009;16(4):217-26.
34. Kienle GS, Kiene H. Review of the scientific evidence for mistletoe therapy in oncology. Integr Cancer Ther. 2010;9(2):142-57.
35. Horneber M, Bueschel G, Dennert G, Less D, Ritter E, Zwahlen M. How many cancer patients use complementary and alternative medicine: a systematic review and metaanalysis. Integr Cancer Ther. 2012;11(3):187-203.
36. Guerra-Martín MD, Tejedor-Bueno MS, Correa-Casado M. Effectiveness of complementary therapies in cancer patients: a systematic review. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(3):1017.
37. Zhang XW, Hou WB, Pu FL, Wang XF, Wang YR, Yang M, et al. Acupuncture for cancer-related conditions: an overview of systematic reviews. Phytomedicine. 2022;106:154430.
38. Schöneseiffen D, Stope MB. Complementary and alternative medicine in oncology: a concise review of utilization, evidence, and integration challenges. Cancer Rep (Hoboken). 2026;9(3):e70509.
39. Ernst E. A primer of complementary and alternative medicine commonly used by cancer patients. Med J Aust. 2001;174(2):88-92.
40. Jeppesen E, Juvet LK. Complementary and alternative medicine for patients with cancer. Oslo: Norwegian Institute of Public Health; 2011.
41. Lee MS, Lee MS, Choi JY, Chung SE. Randomized controlled trial of Reiki treatment on pain and anxiety in patients with cancer. Int J Neurosci. 2004;114(3):375-83.
42. Jain S, Mills PJ. The role of complementary and alternative medicine in the treatment of cancer. Integr Cancer Ther. 2010;9(2):142-57.
43. Ernst E. Herbal medicines: balancing benefits and risks. Novartis Found Symp. 2007;282:154-67.
44. Izzo AA, Ernst E. Interactions between herbal medicines and prescribed drugs: an updated systematic review. Drugs. 2009;69(13):1777-98.
45. Posadzki P, Watson L, Ernst E. Herb-drug interactions: an overview of systematic reviews. Br J Clin Pharmacol. 2013;75(3):603-18.
46. Bent S. Herbal medicine in the United States: review of efficacy, safety, and regulation. J Gen Intern Med. 2008;23(6):854-9.
47. Ernst E. Adverse effects of herbal medicines in dermatology. Br J Dermatol. 2000;143(5):923-9.
48. Seely D, Ennis M, McDonell E, Zhao L. The effects of acupuncture, reflexology, massage and reiki on patient outcomes in oncology: a systematic review. Integr Cancer Ther. 2008;7(3):146-54.
49. Pan Y, Zhang Y, Li X, et al. Complementary and alternative medicine in the treatment of cancer-related pain: a systematic review. Evid Based Complement Alternat Med. 2014;2014:1-12.
50. Furlan AD, Yazdi F, Tsertsvadze A, Gross A, Van Tulder M, Santaguida L, et al. A systematic review and meta-analysis of efficacy, cost-effectiveness, and safety of selected complementary and alternative medicine for neck and low-back pain. Evid Based Complement Alternat Med. 2012;2012:953139.
51. Posadzki P, Ernst E. Spinal manipulations for chronic low-back pain: an update of a systematic review. Clin Rheumatol. 2011;30(9):1173-85.
52. Ernst E. Chiropractic: a critical evaluation. J Pain Symptom Manage. 2008;35(5):544-62.
53. Meeker WC, Haldeman S. Chiropractic: a profession at the crossroads of mainstream and alternative medicine. Ann Intern Med. 2002;136(3):216-27.
54. Bronfort G, Hondras MA, Schulz CA, Evans RL, Long CR, Grimm R. Spinal manipulation and exercise for low back pain: a systematic review and meta-analysis. Spine J. 2010;10(6):514-29.
55. Posadzki P, Ernst E. The safety of spinal manipulation: a systematic review. J R Soc Med. 2013;106(1):24-31.
56. Vickers A, Zollman C. ABC of complementary medicine: acupuncture. BMJ. 1999;319(7215):973-6.
57. White A, Hayhoe S, Hart A, Ernst E. Adverse events following acupuncture: prospective survey of 32,000 consultations with doctors and physiotherapists. BMJ. 2001;323(7311):485-6.
58. MacPherson H, Scullion A, Thomas KJ, Walters S. Patient reports of adverse events associated with acupuncture treatment: a prospective national survey. Qual Saf Health Care. 2004;13(5):349-55.
59. Ernst E. Complementary therapies for pain management: a systematic review. Clin Rheumatol. 2004;23(1):1-5.
60. Lee MS, Ernst E. Acupuncture for pain: an overview of Cochrane reviews. Chin J Integr Med. 2011;17(3):187-9.
61. Smith CA, Armour M, Lee MS, Wang LQ, Hay PJ. Acupuncture for depression. Cochrane Database Syst Rev. 2018;3(3):CD004046.
62. Smith CA, Armour M, Lee MS, Wang LQ, Hay PJ. Acupuncture for anxiety. Cochrane Database Syst Rev. 2018;7(7):CD004046.
63. Lee MS, Shin BC, Ernst E. Acupuncture for rheumatoid arthritis: a systematic review. Rheumatology (Oxford). 2008;47(12):1747-53.
64. Berman BM, Langevin HM, Witt CM, Dubner R. Acupuncture for chronic low back pain. N Engl J Med. 2010;363(5):454-61.
65. Manheimer E, Cheng K, Wieland LS, Min LS, Shen X, Berman BM, et al. Acupuncture for treatment of irritable bowel syndrome. Cochrane Database Syst Rev. 2012;(5):CD005111.
66. Manheimer E, Cheng K, Wieland LS, Min LS, Shen X, Berman BM, et al. Acupuncture for treatment of irritable bowel syndrome. Cochrane Database Syst Rev. 2012;(5):CD005111.
67. Lee MS, Pittler MH, Ernst E. Effects of reiki in clinical practice: a systematic review of randomised clinical trials. Int J Clin Pract. 2008;62(6):947-54.
68. Astin JA, Harkness E, Ernst E. The efficacy of “distant healing”: a systematic review of randomized trials. Ann Intern Med. 2000;132(11):903-10.
69. O'Mathúna DP. Evidence-based practice and reviews of therapeutic touch. Int J Hum Caring. 2000;4(2):17-22.
70. Ernst E. The efficacy of homeopathy: an overview of systematic reviews and meta-analyses. Eur J Clin Pharmacol. 2002;58(5):293-301.
71. Mathie RT, Lloyd SM, Legg LA, Clausen J, Moss S, Davidson JRT, et al. Randomised placebo-controlled trials of individualised homeopathic treatment: systematic review and meta-analysis. Syst Rev. 2014;3:142.
72. Linde K, Clausius N, Ramirez G, Melchart D, Eitel F, Hedges LV, et al. Are the clinical effects of homoeopathy placebo effects? A meta-analysis of placebo-controlled trials. Lancet. 1997;350(9081):834-43.
73. Shang A, Huwiler-Müntener K, Nartey L, Jüni P, Dörig S, Sterne JAC, et al. Are the clinical effects of homoeopathy placebo effects? Comparative study of placebo-controlled trials of homoeopathy and allopathy. Lancet. 2005;366(9487):726-32.
74. Ernst E. Homeopathy: what does the “best” evidence tell us? Med J Aust. 2010;192(8):458-60.
75. Hahnemann S. Organon of medicine. 6th ed. New Delhi: B Jain Publishers; 2002.
76. Edzard E. Homeopathy: a critical appraisal. J Clin Pharmacol. 2002;42(4):363-70.
77. Vickers AJ, Goyal N, Harland R, Rees R. Do certain countries produce only positive results? A systematic review of controlled trials. Lancet. 1998;351(9111):123-7.
78. Ernst E. The rise and fall of complementary medicine. J R Soc Med. 2007;100(4):179-80.
79. Ernst E. A systematic review of systematic reviews of homeopathy. Br J Clin Pharmacol. 2002;54(6):577-82.
80. Hróbjartsson A, Gøtzsche PC. Placebo interventions for all clinical conditions. Cochrane Database Syst Rev. 2010;(1):CD003974.
0 σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου