Ο σπλήνας αποτελεί ένα εξαιρετικά σημαντικό αλλά και ευαίσθητο όργανο του ανθρώπινου σώματος. Βρίσκεται στο αριστερό υποχόνδριο (κάτω από τις αριστερές πλευρές) και διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στο ανοσοποιητικό σύστημα, στη φιλτράρανση του αίματος, στην καταστροφή των γηρασμένων ερυθρών αιμοσφαιρίων και αιμοπεταλίων, καθώς και στην άμυνα του οργανισμού έναντι συγκεκριμένων βακτηρίων.
Παρόλο που ο σπλήνας είναι ζωτικής σημασίας, υπάρχουν αρκετές αιματολογικές, ογκολογικές και τραυματικές παθήσεις που καθιστούν την αφαίρεσή του (σπληνεκτομή) αναγκαία για την επιβίωση ή τη βελτίωση της υγείας του ασθενούς. Η μετάβαση από την κλασική, ανοιχτή χειρουργική στη Λαπαροσκοπική Σπληνεκτομή αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες επαναστάσεις στη χειρουργική των συμπαγών οργάνων της κοιλίας. Ο Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Δημήτρης Φιλίππου αναλύει λεπτομερώς τις ενδείξεις, την προεγχειρητική προετοιμασία, τη χειρουργική τεχνική και τις μετεγχειρητικές προκλήσεις της επέμβασης.
1. Επιδημιολογία και Ενδείξεις για Σπληνεκτομή
Η σπληνεκτομή διενεργείται για ένα ευρύ φάσμα παθήσεων. Αν και παλαιότερα η συχνότερη αιτία ήταν το τραύμα, σήμερα η συντηρητική αντιμετώπιση των κακώσεων του σπληνός έχει μειώσει τα τραυματικά χειρουργεία. Αντίθετα, οι αιματολογικές παθήσεις αποτελούν πλέον την κύρια ένδειξη για προγραμματισμένη (ψυχρή) σπληνεκτομή.
Οι βασικότερες ενδείξεις περιλαμβάνουν:
Α. Αιματολογικά Νοσήματα
Ιδιοπαθής Θρομβοκυτταροπενική Πορφύρα (ITP): Αποτελεί τη συχνότερη αιματολογική ένδειξη. Πρόκειται για αυτοάνοσο νόσημα όπου ο οργανισμός παράγει αντισώματα που καταστρέφουν τα αιμοπετάλια στον σπλήνα, οδηγώντας σε σοβαρό κίνδυνο αιμορραγίας. Η σπληνεκτομή προτείνεται όταν αποτύχει η φαρμακευτική θεραπεία πρώτης γραμμής (κορτιζόνη, ανοσοσφαιρίνες).
Κληρονομική Σφαιροκυττάρωση: Μια γενετική διαταραχή της μεμβράνης των ερυθρών αιμοσφαιρίων, τα οποία αποκτούν σφαιρικό σχήμα και καταστρέφονται πρόωρα στον σπλήνα (αιμολυτική αναιμία). Η σπληνεκτομή σταματά την αιμόλυση και θεραπεύει την αναιμία.
Αυτοάνοση Αιμολυτική Αναιμία: Όταν τα ερυθρά αιμοσφαίρια καταστρέφονται από αντισώματα του ίδιου του ασθενούς μέσα στον σπλήνα.
Θαλασσαιμία (Μεσογειακή Αναιμία) & Δρεπανοκυτταρική Αναιμία: Σε περιπτώσεις όπου αναπτύσσεται έντονος υπερσπληνισμός (υπερλειτουργία του σπλήνα που καταστρέφει μαζικά τα υγιή κύτταρα του αίματος) ή επώδυνα σπληνικά έμφρακτα.
Β. Καλοήθεις και Κακοήθεις Όγκοι
Μεγάλες Κύστεις Σπληνός: Είτε παρασιτικές (εχινόκοκκος) είτε μεγάλες μη παρασιτικές κύστεις που προκαλούν πόνο ή πιέζουν το στομάχι.
Λεμφώματα και Λευχαιμίες: Σε επιλεγμένες περιπτώσεις για διαγνωστικούς (βιοψία) ή θεραπευτικούς σκοπούς.
Πρωτοπαθείς όγκοι ή μεταστάσεις στον σπλήνα (αν και οι μεταστάσεις εκεί είναι σπάνιες).
Γ. Τραύμα Σπληνός
Ρήξη σπληνός μετά από τροχαίο ατύχημα ή πτώση, η οποία προκαλεί ακατάσχετη εσωτερική αιμορραγία (αιμοπεριτόναιο) και απαιτεί επείγουσα, σωτήρια επέμβαση.
2. Κλινική Εικόνα και Συμπτωματολογία
Στις περιπτώσεις όπου απαιτείται προγραμματισμένη σπληνεκτομή, ο ασθενής μπορεί να εμφανίζει συμπτώματα που σχετίζονται είτε με το μέγεθος του οργάνου (σπληνομεγαλία) είτε με την υποκείμενη πάθηση:
Αίσθημα βάρους ή πόνος στο αριστερό υποχόνδριο, ο οποίος μπορεί να αντανακλά στον αριστερό ώμο (σημείο Kehr).
Πρώιμος κορεσμός (πρήξιμο μετά από ελάχιστο φαγητό): Προκαλείται επειδή ο διογκωμένος σπλήνας πιέζει εξωτερικά το στομάχι.
Αιμορραγική διάθεση (στην ITP): Εύκολες μελανιές (εκχυμώσεις), πετέχειες (μικρά κόκκινα στίγματα στο δέρμα), αιμορραγία από τα ούλα ή τη μύτη λόγω πολύ χαμηλών αιμοπεταλίων.
Κόπωση, ωχρότητα και δύσπνοια λόγω της σοβαρής αναιμίας.
3. Η Κρίσιμη Προεγχειρητική Προετοιμασία: Το Εμβολιαστικό Πρωτόκολλο
Η προετοιμασία για μια προγραμματισμένη σπληνεκτομή περιλαμβάνει ένα μη διαπραγματεύσιμο ιατρικό βήμα: τον εμβολιασμό έναντι των ελυτροφόρων (ενκαψυλιωμένων) βακτηρίων.
Μετά την αφαίρεση του σπλήνα, ο ασθενής χάνει ένα μεγάλο μέρος της άμυνάς του έναντι συγκεκριμένων μικροβίων. Για το λόγο αυτό, τουλάχιστον 14 ημέρες πριν από το χειρουργείο, ο ασθενής πρέπει να εμβολιαστεί έναντι των:
Πνευμονιόκοκκου (Streptococcus pneumoniae)
Μηνιγγιτιδόκοκκου (Neisseria meningitidis)
Αιμόφιλου της ινφλουέντζας τύπου b (Haemophilus influenzae type b)
Εάν η επέμβαση γίνει επειγόντως (π.χ. λόγω τραύματος), οι εμβολιασμοί αυτοί πρέπει να διενεργηθούν τις πρώτες 14 ημέρες μετεγχειρητικά.
4. Διαγνωστικός και Απεικονιστικός Έλεγχος
Γενική Αίματος και Πήξη: Αξιολόγηση των επιπέδων αιμοσφαιρίνης, λευκών αιμοσφαιρίων και κυρίως των αιμοπεταλίων.
Υπερηχογράφημα Κοιλίας: Προσδιορίζει τις διαστάσεις του σπλήνα.
Αξονική Τομογραφία (CT) Κοιλίας: Αποτελεί τον χρυσό κανόνα. Επιτρέπει τον ακριβή υπολογισμό του όγκου του σπλήνα, τη διερεύνηση για ύπαρξη επικουρικών σπληνών (μικρών, επιπλέον σπληνών που αν δεν αφαιρεθούν, μπορεί να οδηγήσουν σε αποτυχία της θεραπείας στα αιματολογικά νοσήματα) και τη χαρτογράφηση της αγγειακής ανατομίας.
5. Η Χειρουργική Τεχνική της Λαπαροσκοπικής Σπληνεκτομής
Η επέμβαση εκτελείται υπό γενική αναισθησία. Ο ασθενής τοποθετείται σε δεξιά πλάγια θέση (ημιπλάγια), γεγονός που επιτρέπει στη βαρύτητα να απομακρύνει το στομάχι και το έντερο, αποκαλύπτοντας τον σπλήνα.
Τα Βήματα της Επέμβασης:
Εισαγωγή Trocar: Πραγματοποιούνται 3 έως 4 μικρές τομές (0.5 έως 1.2 εκ.) κάτω από το αριστερό πλευρικό τόξο για την εισαγωγή της κάμερας και των εργαλείων.
Κινητοποίηση του Σπληνός: Ο χειρουργός κόβει προσεκτικά τους συνδέσμους που κρατούν τον σπλήνα συνδεδεμένο με το διάφραγμα, το παχύ έντερο (σπληνοκολικός σύνδεσμος) και το νεφρό.
Απολίνωση των Βραχέων Γαστρικών Αγγείων: Χρησιμοποιούνται σύγχρονες συσκευές υπερήχων ή προηγμένης διπολικής διαθερμίας (όπως το LigaSure ή το Harmonic Scalpel) για την ασφαλή σφράγιση των αγγείων που συνδέουν τον σπλήνα με το στομάχι.
Έλεγχος και Απολίνωση του Πυλαίου Συστήματος: Αυτό είναι το πιο κρίσιμο βήμα. Η σπληνική αρτηρία και η σπληνική φλέβα παρασκευάζονται προσεκτικά στην πύλη του σπληνός. Απομονώνονται και απολινώνονται με τη χρήση ειδικών ενδοσκοπικών clips ή αυτόματων ενδοσκοπικών συρραπτικών (endo-GIA stapler).
Απομάκρυνση του Οργάνου: Ο απελευθερωμένος σπλήνας τοποθετείται μέσα σε έναν ειδικό, ανθεκτικό αποστειρωμένο πλαστικό ασκό (Endobag) μέσα στην κοιλιά.
Κατατεμαχισμός (Morcellation): Προκειμένου να αποφευχθεί μια μεγάλη τομή, ο σπλήνας τεμαχίζεται προσεκτικά μέσα στον κλειστό ασκό και αφαιρείται σε κομμάτια μέσα από μία από τις οπές των 1.2 εκ.
Σημείωση: Σε περιπτώσεις ακραίας σπληνομεγαλίας (όταν ο σπλήνας ξεπερνά τα 20-25 εκ.), η λαπαροσκοπική μέθοδος μπορεί να είναι τεχνικά αδύνατη ή επικίνδυνη, οπότε επιλέγεται η κλασική ανοιχτή μέθοδος.
6. Επιπλοκές και Μετεγχειρητική Παρακολούθηση
Όπως κάθε μείζονα επέμβαση, η σπληνεκτομή ενέχει κινδύνους:
Αιμορραγία: Λόγω της πλούσιας αγγείωσης του οργάνου.
Κάκωση της ουράς του παγκρέατος: Η ουρά του παγκρέατος ακουμπά ανατομικά στην πύλη του σπλήνα. Τυχαίος τραυματισμός της μπορεί να οδηγήσει σε παγκρεατικό συρίγγιο.
Θρόμβωση της σπληνικής ή πυλαίας φλέβας: Μια σοβαρή επιπλοκή που απαιτεί προληπτική χορήγηση αντιπηκτικών (ηπαρίνης χαμηλού μοριακού βάρους) μετεγχειρητικά.
Κεραυνοβόλος Λοίμωξη μετά από Σπληνεκτομή (OPSI - Overwhelming Post-Splenectomy Infection): Είναι η πιο σοβαρή, μακροχρόνια απειλή. Πρόκειται για μια ραγδαία εξελισσόμενη σήψη από τα προαναφερθέντα βακτήρια, η οποία, αν και σπάνια (επηρεάζει <1% των ασθενών), έχει ποσοστό θνητότητας που αγγίζει το 50%. Η πρόληψη με τους εμβολιασμούς είναι η μόνη ασπίδα.
Πρόγνωση
Μετά τη λαπαροσκοπική σπληνεκτομή, ο πόνος είναι ελάχιστος, η νοσηλεία διαρκεί συνήθως 1-2 ημέρες και ο ασθενής επανέρχεται πλήρως στις δραστηριότητές του εντός μίας εβδομάδας. Στην περίπτωση της ITP, η επέμβαση προσφέρει πλήρη και μόνιμη ύφεση (αποκατάσταση των αιμοπεταλίων) στο 70-80% των ασθενών.
FAQ
Μπορεί ένας άνθρωπος να ζήσει φυσιολογικά χωρίς σπλήνα; Ναι, απόλυτα. Άλλα όργανα, κυρίως το ήπαρ και οι λεμφαδένες, αναλαμβάνουν τις περισσότερες από τις λειτουργίες του σπλήνα (όπως το φιλτράρισμα των κυττάρων του αίματος). Ο ασθενής μπορεί να έχει μια εντελώς φυσιολογική προσωπική, επαγγελματική και αθλητική ζωή.
Τι πρέπει να προσέχει ένας ασθενής χωρίς σπλήνα στην καθημερινότητά του; Ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει ότι είναι πιο ευάλωτος σε λοιμώξεις. Σε περίπτωση που εμφανίσει πυρετό (έστω και δέκατα >38°C) ή συμπτώματα έντονης γρίπης, πρέπει να επικοινωνήσει άμεσα με τον γιατρό του και να λάβει προληπτικά αντιβίωση ευρέος φάσματος, χωρίς να καθυστερήσει. Επίσης, πρέπει να κάνει το ετήσιο εμβόλιο της γρίπης.
Κάθε πόσα χρόνια πρέπει να επαναλαμβάνονται τα εμβόλια μετά τη σπληνεκτομή; Το εμβολιαστικό πρωτόκολλο περιλαμβάνει αναμνηστικές δόσεις. Συνήθως, το εμβόλιο του πνευμονιόκοκκου και του μηνιγγιτιδόκοκκου απαιτούν αναμνηστική δόση κάθε 5 χρόνια, ανάλογα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού και του εθνικού προγράμματος εμβολιασμών.
Τι είναι ο επικουρικός σπλήνας και γιατί έχει σημασία; Ο επικουρικός σπλήνας είναι ένα μικρό, ξεχωριστό κομμάτι σπληνικού ιστού (σαν «μικρός σπλήνας») που υπάρχει εκ γενετής στο 10-15% των ανθρώπων. Εάν η σπληνεκτομή γίνεται για αιματολογικό νόσημα (π.χ. ITP) και ο επικουρικός σπλήνας δεν εντοπιστεί και δεν αφαιρεθεί κατά τη διάρκεια του χειρουργείου, θα μεγαλώσει και θα αναλάβει τη δράση του παλαιού σπλήνα, οδηγώντας σε υποτροπή της νόσου.
Πώς αφαιρείται ο σπλήνας λαπαροσκοπικά αν είναι πολύ μεγάλος; Αν ο σπλήνας είναι μέτρια διογκωμένος, τοποθετείται στον πλαστικό ασκό (Endobag) και με ειδικά εργαλεία τεμαχίζεται σε μικρότερα κομμάτια μέσα στον ασκό, ώστε να αναρροφηθεί και να αφαιρεθεί από την οπή του trocar. Αν όμως πρόκειται για «γιγαντιαία σπληνομεγαλία» (σπλήνας που φτάνει μέχρι τη λεκάνη), η λαπαροσκόπηση αντενδείκνυται και απαιτείται ανοιχτή τομή.
Για περισσότερες
πληροφορίες
Ο Δημήτριος Φιλίππου είναι Αν. Καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ και πρωτοπόρος στην εφαρμογή ελάχιστα επεμβατικών τεχνικών στην Ελλάδα. Με την ακαδημαϊκή του γνώση και τη συμμετοχή του σε διεθνείς επιστημονικές εκδηλώσεις, προσφέρει την πιο σύγχρονη και ασφαλή φροντίδα στους ασθενείς του.
Επικοινωνία & Προγραμματισμός
Ραντεβού: Η έγκαιρη
διάγνωση και η επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής μεθόδου είναι το κλειδί για
την ταχεία ανάρρωση και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής σας. Μην επιτρέπετε στο
πρόβλημα να χρονίζει και μην αναβάλλετε την εξέτασή σας λόγω φόβου ή αμηχανίας.
Ο εξειδικευμένος χειρουργός Δημήτρης
Φιλίππου και η ομάδα του βρίσκονται στη διάθεσή σας για να σας
προσφέρουν εξατομικευμένες λύσεις, χρησιμοποιώντας τις πλέον σύγχρονες και
ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές.
Για να ενημερωθείτε αναλυτικά και να
προγραμματίσετε το ραντεβού σας καλέστε: 210-7256519
0 σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου